1. Afta – co to jest?
  2. Afta – gdzie występuje?
  3. Czemu powstaje afta?
  4. Afta – jak leczyć domowymi sposobami?
  5. Afta – kiedy udać się do lekarza i jak przebiega leczenie?
  6. Afta – jak zapobiegać?

 
Zmiany błony śluzowej zlokalizowane w jamie ustnej przyczyniają się do znacznego obniżenia komfortu życia i utrudniają normalne, codzienne funkcjonowanie. Jedną z tych zmian jest wyjątkowo uciążliwa, nieprzyjemna i bolesna afta, czyli niewielka nadżerka lub owrzodzenie, którą zapewne każdy z nas choć raz miał w swoim życiu. Afta to dość często spotykana dolegliwość jamy ustnej, która zwykle nie zwiastuje poważnych problemów zdrowotnych. Jednak jeśli występujące nadżerki w jamie ustnej są uciążliwe i bardzo bolesne – nie wolno ich lekceważyć, w szczególności, gdy jest ich wiele i mają tendencję do nawracania. Warto zatem poznać ich rodzaje, przyczyny pojawiania się, a także sposoby skutecznego leczenia i zapobiegania ich powstawaniu.

Afta – co to jest?

 
Afty to niewielkie ubytki błony śluzowej w jamie ustnej, które objawiają się bardzo bolesnymi, okrągłymi lub owalnymi nadżerkami. Otoczone są rumieniowatym, zapalnym obrzeżem oraz pokryte białym lub żółtym nalotem.
 
Zapalenie jamy ustnej może występować w postaci pojedynczych bądź zebranych w grupę małych lub rozległych aft. Nieprzyjemna dolegliwość, jaką jest afta, znacznie utrudnia normalne funkcjonowanie. Zdarza się, że towarzyszy jej opuchlizna, a osoby, które zmagają się z problemem, odczuwają dyskomfort i wrażliwość na dotyk. Nawet zwyczajne czynności, jak mycie zębów, spożywanie słonych lub kwaśnych potraw, picie gorących napojów, przysparzają wiele bólu. Na szczęście w większości przypadków owrzodzenia te goją się samoistnie w przeciągu kilkunastu dni.
 
Afty stanowią około 60% zmian chorobowych występujących na błonie śluzowej jamy ustnej. Wedle szacunków, co trzeci człowiek doświadczył tej przykrej dolegliwości przynajmniej raz w życiu. Afta może pojawić się u każdego, choć najczęściej występuje u kobiet oraz młodych dorosłych, czyli osób pomiędzy dziesiątym a czterdziestym rokiem życia. Dość częstą i powszechną przypadłością jest też pojawiająca się afta w ciąży, co przede wszystkim związane jest ze zwiększonym stężeniem hormonów, zwłaszcza progesteronu powodującego przekrwienie dziąseł, co z kolei zwiększa podatność na urazy. Afta to dolegliwość, na której powstawanie duży wpływ mają predyspozycje genetyczne. Około 30% osób, u których pojawiła się afta, ma w rodzinie osobę zmagającą się z nadżerkami jamy ustnej. Jeśli zaś afty występują u obojga rodziców, ryzyko ich pojawienia się u dziecka wynosi aż 90%.
 
Warto w tym miejscu dodać, że afty często mylnie utożsamiane są z pleśniawkami, które również pojawiają się na błonie śluzowej jamy ustnej w postaci kremowobiałych nalotów. Jednak przyczyną ich powstawania – w przeciwieństwie do aft – są grzyby zwane drożdżakami (Candida Albicans). Zwykle pleśniawki są mniej bolesne od aft i najczęściej występują u małych dzieci.
 
 

Afta – gdzie występuje?

 
Afty najczęściej pojawiają się na powierzchni skóry łączącej dziąsła z wewnętrzną stroną policzków. Jednak afta na wardze czy języku, która często opisywana jest przez pacjentów jako bolesna krosta na języku, a także afta na podniebieniu miękkim czy w gardle, również nie należą do rzadkich przypadków. Zazwyczaj wystąpienie afty w którymkolwiek z wymienionych powyżej miejsc poprzedzone jest lekkim swędzeniem, mrowieniem, a także pieczeniem w okolicy, w której po krótkim czasie tworzy się nadżerka. Zwykle objawy te odczuwalne są na 24-48 godzin przed pojawieniem się afty. Nie jest to jednak regułą, bowiem niektóre osoby dowiadują się o afcie dopiero w momencie, gdy na błonie śluzowej jamy ustnej pojawia się bolesne owrzodzenie.
&nbsp

Podział aft

Warto w tym miejscu zaprezentować również podział aft, które ze względu na częstotliwość, liczbę występowania oraz czas trwania dzieli się na:

  • afty małe Mikulicza – to bardzo bolesne nadżerki mnogie lub pojedyncze, osiągające wielkość maksymalnie do 10 mm. Goją się samoczynnie w ciągu 7-14 dni, nie pozostawiając po sobie blizn. Afty małe są przewlekłe, nawrotowe i częściej zmagają się z nimi dorośli niż dzieci;
  • afty duże Suttona – są znacznie poważniejsze od aft małych, choć trzeba podkreślić, że występują stosunkowo rzadko. Objawiają się bardzo bolesnym i głębokim owrzodzeniem o wielkości około 10-20 mm. Ich występowaniu może towarzyszyć złe samopoczucie, ogólne osłabienie organizmu, stany podgorączkowe, znaczne trudności w mówieniu i jedzeniu, a czasem także limfadenopatia, czyli powiększenie węzłów chłonnych. Ich leczenie odbywa się pod opieką lekarza. Po wdrożeniu odpowiedniej terapii, afty zaczynają się goić, pozostawiając po sobie blizny. Zazwyczaj proces ten trwa do 14 dni;
  • afty opryszczkopodobne – pojawiają się bardzo rzadko, jednak są niezmiernie uciążliwe. Tego typu afty są maleńkie (do 1-2 mm) i bardzo liczne. Najczęściej występują na błonie śluzowej pokrytej nabłonkiem z cechami rogowacenia, tj. na dziąsłach i podniebieniu twardym. Goją się około 20 dni i nie pozostawiają blizn.

 
 

Czemu powstaje afta?

 
Afty to stosunkowo częsta przypadłość zarówno wśród dorosłych, jak i dzieci. I choć problem ten jest powszechny, do tej pory nie są znane bezpośrednie przyczyny pojawiania się aft. Wiadomym jednak jest to, że na ich powstawanie ma wpływ wiele czynników, a także to, że towarzyszą one niektórym chorobom i stanom przewlekłym.
 

Czynnik wywołujące afty

Dolegliwość, jaką jest afta jamy ustnej, może być wywołana przez wiele rozmaitych czynników, które różnicuje się w zależności od rodzaju aft. Do najczęstszych przyczyn występowania aft małych zalicza się:

  • uraz mechaniczny, skaleczenie, otarcie – najczęściej afta na języku i afta na dziąśle powstaje wskutek urazu wywołanego szczoteczką w trakcie mycia zębów czy sztućcami podczas spożywania posiłku. Przyczyną może być też skaleczenie błony śluzowej spowodowane przypadkowym ugryzieniem się, nieodpowiednio dobraną protezą zębową, jak i aparatem ortodontycznym;
  • choroby zębów, takie jak zapalenie miazgi, kamień nazębny, próchnica, jak również wyżynające się ósemki;
  • zaburzenia autoimmunologiczne spowodowane np. przez długotrwałe narażenie na działanie stresu;
  • alergie i nadwrażliwości pokarmowe, np. na orzechy, cytrusy, czekoladę, jaja, ser;
  • nieodpowiednia higiena jamy ustnej – spożywanie posiłku brudnymi sztućcami, jedzenie nieumytych warzyw i owoców, obgryzanie paznokci, gryzienie długopisów;
  • przyjmowanie różnych leków.
  •  

    Przyczyny powstawania aft

    Z kolei wśród przyczyn powstawania aft dużych wymienia się:

    • nieprzestrzeganie zasad higieny jamy ustnej;
    • stosowanie past do zębów zawierających w swym składzie dodecylosiarczan sodu;
    • spożywanie niektórych produktów, np. twardych serów, orzechów, żywności zawierającej konserwanty;
    • niedobór witamin i składników mineralnych, a w szczególności żelaza, kwasu foliowego i witaminy B12;
    • zaburzenia hormonalne;
    • zaburzenia autoimmunologiczne, np. zakażenie wirusem HIV, stosowanie leków immunosupresyjnych, chemioterapia.

     
    Oprócz tego afta może pojawiać się w przebiegu wielu chorób ogólnoustrojowych, takich jak:

    • choroba Leśniowskiego-Crohna,
    • celiakia,
    • choroba refleksowa,
    • choroba Behçeta,
    • choroby migdałków,
    • zapalenie zatok,
    • zakażenie wirusem brodawczaka ludzkiego,
    • zakażenie wirusem opryszczki.

     

    Afta – jak leczyć domowymi sposobami?

     
    W większości przypadków afta znika samoistnie w przeciągu 7-14 dni. Choć zwykle nie jest groźna dla naszego zdrowia, to towarzyszący jej ból bywa naprawdę uciążliwy, a afta na podniebieniu i dziąśle dodatkowo utrudnia mówienie i spożywanie posiłków. Jednak w takim wypadku zazwyczaj sprawdzone, domowe sposoby są wystarczające, by pozbyć się bolesnej nadżerki.
     

    Jakie działania podejmować w warunkach domowych, by afta jak najszybciej się zagoiła?

    • Kilka razy dziennie płucz jamę ustną odwarem wody różanej, który zmniejsza odczyn zapalny. Inne zioła, które wspomagają leczenie aft i można je wykorzystać w formie płukanek, to: rumianek, szałwia, łopian lekarski oraz liść maliny.
    • Przykładaj do afty świeżo zaparzoną i przestudzoną saszetkę herbaty. Zawarta w niej tanina zmniejsza ból i działa wysuszająco.
    • Płucz aftę sodą oczyszczoną z wodą. W celu przygotowania mikstury należy jedną łyżeczkę sody oczyszczonej rozpuścić w szklance letniej wody.
    • Płucz jamę ustną roztworem soli z wodą. By przygotować mieszankę, należy pół łyżeczki soli rozpuścić w szklance ciepłej wody.
    • Odkażaj nadżerkę wodą utlenioną poprzez przykładanie w miejsce, gdzie znajduje się afta, patyczka kosmetycznego nasączonego wodą utlenioną.
    • Soda oczyszczona i proszek do pieczenia wykazują działanie odkażające. Wystarczy połączyć te dwa składniki z wodą w takich proporcjach, by otrzymać gęstą masę. Tak przygotowaną pastę zaleca się delikatnie wsmarować w aftę.

    Leki na afty dostępne bez recepty

    Oczywiście możemy również sięgnąć po rozmaite leki dostępne w aptece bez recepty. Są to środki o charakterze przeciwzapalnym i antyseptycznym, których zadaniem jest izolowanie afty od czynników drażniących i zmniejszenie dolegliwości bólowych. Niezwykle ważny jest wybór odpowiedniego preparatu w szczególności, jeśli pojawiła się afta u dziecka. Lek powinien być łatwy w aplikacji, mieć przyjemny, delikatny smak i nie podrażniać delikatnej błony śluzowej.
     
    Istotna jest również jego konsystencja i odporność na ścieranie, bowiem przylegający do afty lek stanowi mechaniczną barierę ochronną, a tym samym ułatwia gojenie nadżerki w jamie ustnej. Warto również dostosować preparat do rodzaju i umiejscowienia afty.
     
    Do leczenia zmian zlokalizowanych w łatwo dostępnych miejscach jamy ustnej doskonale sprawdzi się żel lub maść. Jeśli natomiast pojawiła się afta w gardle, czyli w miejscu trudno dostępnym, lepiej sięgnąć po preparat w formie sprayu. Kupując w aptece lek dostępny bez recepty, pamiętajmy również o zapoznaniu się z ulotką dołączoną do opakowania, określającą wskazania, przeciwwskazania, a także sposób stosowania danego medykamentu.
     
     

    Afta – kiedy udać się do lekarza i jak przebiega leczenie?

     
    Koniecznie należy zasięgnąć porady lekarza specjalisty, jeżeli afty

    • są dużych rozmiarów;
    • nawracają, tzn. nowe afty pojawiają się jeszcze przed zagojeniem starych
    • uniemożliwiają spożywanie posiłków i mówienie;
    • są bardzo bolesne;
    • nie ustępują po upływie 21 dni;
    • przechodzą na skórę warg.

    W powyższych wypadkach należy jak najszybciej udać się do lekarza, który przeprowadzi diagnostykę i dobierze odpowiednie metody terapii. W leczeniu aft zwykle lekarz dentysta zaleca stosowanie płynów do jamy ustnej zawierających w swym składzie glikokortykosteroidy, których celem zażywania jest zmniejszenie bólu, stanu zapalnego i obrzęku.
     
    W niektórych przypadkach wdraża się również antybiotykoterapię, a dokładniej roztwór tetracykliny, który skraca czas gojenia i minimalizuje ból, jak również zapobiega namnażaniu się bakterii. W leczeniu nadżerek stosuje się również rozmaite maści i żele, które zawierają środki znieczulające, przeciwzapalne, antyalergiczne czy sterydowe. Czasem przepisuje się leki doustne, takie jak kolchicyna czy cymetydyna, a w przypadku bardzo rozległych i nasilonych aft zaleca się doustne stosowanie glikokortykosteroidów.
     

    Leczenie afty na języku i na dziąśle

    Natomiast afta na języku i afta na dziąśle mogą być dodatkowo leczone poprzez wykonanie zabiegu kauteryzacji (przyżegania), który polega na wypalaniu aft za pomocą związków chemicznych lub ciepła. I na koniec należy nadmienić, że w leczeniu aft stosuje się też suplementy diety, co wynika z faktu, że jedną z przyczyn ich powstawania może być brak witamin i minerałów w diecie. Zwykle zaleca się doustne przyjmowanie preparatów witaminowych oraz kapsułek z cynkiem lub żelazem.
     
    Warto również podkreślić, że w trakcie leczenia aft chorzy powinni

    • zrezygnować ze spożywania gorących napojów i zbyt ciepłych potraw;
    • zaprzestać jedzenia określonych produktów, m.in. czekolady, cytryny czy owoców morza;
    • całkowicie odstawić alkohol;
    • zrezygnować ze słonych, kwaśnych i ostrych potraw, które podrażniają jamę ustną.

     

    Afta – jak zapobiegać?

    Najskuteczniejszą metodą leczenia nadżerek jamy ustnej jest zapobieganie ich powstawaniu. Istnieje kilka zasad, których stosowanie zmniejsza ryzyko rozwoju aft.
     

    Dieta sprzyjająca zapobieganiu aftom

    Dużą rolę w tym zakresie odgrywa odpowiednia dieta. Trzeba zwrócić uwagę na to, co jemy, bowiem istnieje pewna grupa produktów, których spożywanie może stanowić potencjalną przyczynę powstawania aft. Należą do nich m.in. cytrusy, truskawki, papryka, pomidory, czekolada, owoce morza, żyto, jęczmień i pszenica.
     
    Jeśli naszym problemem są często nawracające afty, zaleca się po kolei eliminować te produkty z naszego jadłospisu i obserwować reakcję organizmu. Warto za to postawić na artykuły spożywcze, które zapobiegają powstawaniu aft, a należą do nich produkty bogate w witaminy A, B i E oraz żelazo i cynk. Poleca się także pić olej z wątroby rekina oraz napary z żeń-szenia i miłorzębu japońskiego.
     

    Zapobieganie aftom: Higiena jamy ustnej

    Pamiętajmy również o prawidłowej i skutecznej pielęgnacji jamy ustnej. Trzeba dbać o higienę zębów, leczyć próchnicę czy regularnie usuwać kamień nazębny. Warto też zamienić twardą szczoteczkę na miększą oraz stosować pasty do zębów przeznaczone dla osób, które zmagają się z nadżerką błony śluzowej. Pasty tego rodzaju pozbawione są szkodliwych i drażniących substancji, za to posiadają składniki odkażające błonę śluzową. Zaleca się również systematyczne wizyty kontrolne u lekarza dentysty.
     

    Unikanie stresu

    Nie należy też zapominać, że częstym powodem powstawania aft jest stres, przewlekłe zmęczenie czy ogólne osłabienie organizmu. Dlatego unikajmy stresu, a jeśli jednak nie jest to możliwe – szukajmy sposobów na rozładowanie napięcia nerwowego. Doskonałym sposobem jest sport, ale też zajęcia z jogi czy warsztaty, które uczą, jak sobie z nim radzić. Ponadto dbajmy o odporność i odpowiednią ilość snu w ciągu doby. Z pewnością prowadzenie prawidłowego trybu życia uchroni nas przed aftami, ale pozwoli również cieszyć się dobrym zdrowiem przez długie lata.
     
     
    Zgodnie z powiedzeniem „lepiej zapobiegać niż leczyć” warto już od dzisiaj wdrożyć w swoje życie podstawowe zasady, które mogą nas uchronić przed nieprzyjemnymi, bolesnymi i powodującymi dyskomfort aftami. Jeśli jednak, pomimo zapobiegania, afta pojawi się w naszej jamie ustnej – należy podjąć odpowiednie działania mające na celu odkażenie owrzodzenia, uśmierzenie dolegliwości bólowych oraz jak najszybsze wygojenie się afty.
     
    Zwykle domowe sposoby bądź stosowanie leków dostępnych w aptece bez recepty jest wystarczające, by pozbyć się nadżerki. Niemniej w przypadku wystąpienia niepokojącej zmiany w obrębie jamy ustnej, rozległej, długo utrzymującej się, której dodatkowo towarzyszą inne symptomy – należy jak najszybciej udać się do lekarza, który przeprowadzi właściwą diagnostykę. Pamiętajmy, że w takich wypadkach afta może być objawem poważniej choroby ogólnoustrojowej, a tylko wcześnie postawiona diagnoza umożliwia wdrożenie właściwej terapii i daje szansę na wyleczenie.